|| Người Hà Nội thanh lịch Thứ 7, 20/07/2013 0:43 GMT+7

Thanh lịch Hà Nội và văn hiến Việt Nam

Cách đây gần 150 năm, Nguyễn Công Trứ đã mở đầu một bài nói nổi tiếng, bài Thành Thăng Long với hai câu:

Chẳng thơm cũng thể hoa nhài

Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An.

Nguyễn Công Trứ thừa nhận chất thanh lịch của con người Thủ đô.

Ở những thời kỳ đất nước trải qua những tang thương biến đổi, con người Hà Nội với niềm tự hào là người dân của Thủ đô, trong mọi sinh hoạt từ ăn, mặc, ở, đi lại cho đến mọi ứng xử trong gia đình cũng như giao tiếp ngoài xã hội vẫn giữ nét thanh lịch đó. Dù nghèo, người Hà Nội về ăn mặc vẫn “Áo rách khéo vá hơn lành vụng may”, nhà ở thì lúc nào cũng ngăn nắp, sạch sẽ “Nhà sạch thì mát”, về ăn thì “Bát sạch ngon cơm“.

Thời Pháp thuộc, Hà Nội chứng kiến những sự thay đổi về kinh tế, chính trị với sự xuất hiện của nhiều thành phần xã hội, sự giao lưu của nhiều nếp sống. Nhưng người Hà Nội vẫn không để mất đi vẻ thanh lịch trong sinh hoạt.

Ngày nay Hà Nội đang phát triển mạnh mẽ, truyền thống thanh lịch vẫn còn lưu giữ trong cuộc sống, nhưng tiếc rằng truyền thống thanh lịch ấy đã có nhiều thay đổi dưới tác động của nhiều nhân tố con người. Sự nhập cư của nhiều người đến từ các địa phương trong nước, đặc biệt là nền kinh tế thị trường hiện nay đã làm nảy sinh nhiều thành phần xã hội mới, khiến cho nếp sống đẹp của Thủ đô không còn như trước. Nhiều nếp sống không hợp thời đã được gạt bỏ, nhưng nhiều cái hay, cái đẹp trong nếp sống ngày xưa đang bị đẩy lùi hoặc xóa bỏ.

Về ăn uống: Đời sống của nhân dân thành phố đã được nâng cao. Nhiều món ăn mới được du nhập vào Hà Nội như những đặc sản của Huế, của thành phố Hồ Chí Minh và của nhiều nơi khác. Tuy nhiên, hàng ngày người ta vẫn thấy rất nhiều biểu hiện thiếu văn hóa trong việc ăn uống. Thịt thì thái miếng to miếng bé, bát đĩa thì bày xô bồ, chỗ ngồi ăn thì bề bộn. Hà Nội đã mất dần cái sự thanh lịch trong ăn uống như người xưa đã nêu: “Thịt thái không vuông vắn thì không ăn. Chiếu trải không ngay ngắn thì không ngồi”. Đã hao hụt đi nhiều cách ăn uống thanh cảnh mà lại gia tăng cách ăn uống phàm tục.

Về trang phục: Thời trước, người Hà Nội khi ra đường hoặc khi có khách đến nhà bao giờ cũng mặc áo, chít khăn. Ngày nay thì ngoài phố vẫn còn những người cởi trần, mặc quần đùi đi xe máy. Trang phục thì đua nhau chọn vải lụa đắt tiền và may cầu kỳ nhưng nhiều lúc nhố nhăng. Con người có văn hóa là phải tạo được vẻ đẹp ngay trong những bộ quần áo giản dị, nền nã.

Về nơi cư trú: Không ít những nhà cửa được xây dựng và nội thất được trang trí cầu kỳ nhưng vẫn bộc lộ sự thiếu văn hóa của người chủ nhà.

Trong giao tiếp: Hiện nay nhiều cách xưng hô, sự chào hỏi cũng như thái độ, cử chỉ nói năng được xây dựng qua hàng ngàn năm lịch sử cũng đang mất dần.

Qua giao lưu với ngoại quốc thì không nêu được truyền thống thanh lịch của con người Việt Nam, của con người Hà Nội. Mặt khác lại còn vi phạm vào những điều sơ đẳng về phép lịch sự chung mà nhân loại đã đạt được.

Hiện nay trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chúng ta phải nêu được vẻ đẹp của Thủ đô trong sự phát triển về mọi mặt kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa… Con người Hà Nội trước hết phải tiêu biểu cho nền văn hiến của Việt Nam mà Hà Nội là biểu tượng tập trung nhất. Chính vì thế mà đặc trưng thanh lịch của con người Hà Nội cần phải được quan tâm.

Cũng cần phải nói thêm rằng nếp sống thanh lịch của con người Hà Nội đang chịu sự tác động của nhiều nhân tố đặc trưng cho sự biến đổi và phát triển của Thủ đô trong thời gian vừa qua. Ở Hà Nội đã diễn ra sự xích lại gần nhau giữa thành phố và nông thôn, nhưng không chỉ với tinh thần thành thị hóa nông thôn mà có lúc người ta có cảm giác là ở Hà Nội có tình trạng nông thôn hóa thành thị. Những gia đình xuất thân ở nông thôn về sống ở thành phố mang theo vào đây phong cách và tập quán của nông thôn. Ngoài những truyền thống tốt đẹp của dân tộc còn giữ lại, còn có cả sự luộm thuộm của nông thôn từ ngàn năm cũ trong cách tổ chức cuộc sống gia đình, quan hệ xã hội và giao tiếp, có thể tạm thời làm giảm sút truyền thống thanh lịch của Thủ đô. Mặt khác, Hà Nội cũng chịu không ít tác động của sự du nhập văn hóa từ nước ngoài vào. Chúng ta không chỉ tiếp thu những thành tựu của nhân loại trên các lĩnh vực khoa học kỹ thuật, phát triển kinh tế, quản lý xã hội mà còn chịu ảnh hưởng của những nhân tố tiêu cực từ nước ngoài trên các lĩnh vực văn học nghệ thuật, phong tục và lối sống.

Nền kinh tế thị trường đã đem lại những thành tựu tốt đẹp trong phát triển kinh tế xã hội, khiến cho bộ mặt đất nước đã đổi mới và cách sống trong các tầng lớp nhân dân cũng thay đổi. Song sự phát triển kinh tế đang chênh lệch với sự phát triển văn hóa. Sau đây nền kinh tế của đất nước sẽ còn đạt được những thành tựu cao hơn nữa. Điều đó không có nghĩa là nền kinh tế cao sẽ tự động đẻ ra một nền văn hóa cao. Trong xã hội nhiều người ăn ngon, mặc đẹp lại có trình độ văn hóa quá thấp, thể hiện trong quan hệ với gia đình, đồng nghiệp và bạn bè, với phường xã và quê hương.

Cả trong nếp sống hàng ngày, cách ăn mặc, ứng xử xã hội của họ đều chứa đựng dưới cái vỏ giàu có một trình độ văn hóa thấp kém. Để giàu có, một người có thể chỉ mất dăm ba năm, nhưng để trở thành người có văn hóa có thể phải mất hàng chục năm, có khi cả cuộc đời. Một dân tộc có thể trở nên giàu có trong vài thập kỷ, nhưng để trở thành một dân tộc có văn hóa, thì dân tộc đó có thể phải mất hàng thế kỷ hoặc thiên niên kỷ. Dân tộc ta, với truyền thống văn hóa lâu đời của mình, không thể trong chốc lát bỏ đi nền văn hóa ấy để trở thành một sản phẩm lố lăng của nền văn hóa ngoại lai.

Vì những lẽ trên, xây dựng con người Hà Nội thanh lịch là một nhiệm vụ không chỉ quan trọng mà còn khó khăn. Nếp sống thanh lịch không chỉ là biểu hiện bên ngoài của những phẩm chất tốt đẹp của dân tộc mà còn chứa đựng trong đó đặc trưng của nền văn minh Việt Nam được xây dựng từ lâu đời mang đậm nét của chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng, chủ nghĩa nhân văn. Đó là cốt lõi của bản sắc dân tộc trong nền văn hiến Việt Nam, được thể hiện bên ngoài qua nếp sống hằng ngày của dân tộc. Nếp sống hằng ngày được không ngừng hoàn thiện và nâng cao lại là điều kiện quan trọng để củng cố truyền thống văn hiến Việt Nam từ cốt lõi của nó.

 

(Thăng Long Hà Nội/Vietnam+)

Bình luận