|| Phố phường Hà Nội Thứ 7, 20/07/2013 10:08 GMT+7

Thăng trầm phố cổ Hà Nội

Khu phố cổ Hà Nội là tên gọi thông thường của một khu vực đô thị có từ lâu đời của Hà Nội nằm ở ngoài hoàng thành Thăng Long. Khu đô thị này tập trung dân cư hoạt động tiểu thủ công nghiệp và buôn bán giao thương, hình thành những phố nghề đặc trưng, mang những nét truyền thống riêng biệt của cư dân thành thị, kinh đô. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử đến nay, phố cổ Hà Nội vẫn là nơi lưu giữ bảo tồn nhiều dấu tích kiến trúc, đặc trưng về nghề nghiệp. Và phố cổ Hà Nội là điểm đến hấp dẫn cho những ai muốn tìm hiểu về Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội.

DẤU ẤN THỜI GIAN

 

Quá trình hình thành và phát triển khu phố cổ không chỉ đến thời Lý - Trần mới bắt đầu, nó có thể tính từ vùng đất này bước vào quá trình đô thị hóa, tuy nhiên đến khi thời Lý định đô mới định hình và rõ hơn. Nếu như phần phía Tây của kinh thành Thăng Long truyền thống gắn liền với chức năng chính trị - hành chính, qua nhiều biến cố lịch sử như chiến tranh, thiên tai… khiến cho những cung điện kiến trúc bề thế, nguy nga các thời Lý, Trần, Lê và cả Nguyễn, nay chỉ còn bóng dáng của những di tích phát lộ từ lòng đất, thì khu phố buôn bán vẫn giữ lại kiến trúc xưa, ít bị dịch chuyển về phạm vi, không gian.

 

Qua nhiều thế kỷ, không gian đô thị Thăng Long truyền thống, phần phía Tây kinh thành với thành quách, cung điện, dinh thự thâm nghiêm gắn liền với hưng vong, thịnh suy của mỗi triều đại. Phía Đông và Đông Bắc kinh thành, tiếp giáp kiến trúc có giá trị (245 ngôi nhà cổ và 614 ngôi nhà cũ), và Ô Quan Chưởng (cửa Đông Hà), di tích khá nguyên vẹn của kinh thành Thăng Long xưa. Đặc biệt khu phố cổ còn là nơi ghi dấu rất nhiều làng nghề truyền thống Hà Nội. Điển hình là các di tích thờ các vị tổ nghề vẫn còn rất nhiều, có thể kể đến “Châu Khê vọng từ” - ngôi đền của những người dân Châu Khê (huyện Bình Giang, Hải Dương) ra Thăng Long làm nghề kim hoàn và vàng bạc, đình Phả Trúc Lâm (số 40 Hàng Hành) và đình Hài Tượng (số 16 ngõ Hài Tượng) thờ Tiến sĩ Nguyễn Thời Trung - tổ nghề da, đóng hia hài; các ông Thuần Chính, Đức Chính, Sĩ Bân - tổ nghề da giày ở làng Chắm (huyện Gia Lộc, Hải Dương); đền thờ vọng Nhị Khê (số 11 Hàng Hòm) thờ ông tổ nghề tiện gỗ… Điều đặc biệt là, phần lớn di tích trong khu phố cổ đều được tách biệt với khu vực dân cư như vẫn thường thấy ở các làng quê nông thôn mà đình, đền, chùa đều liền kề với các kiến trúc dân gian khác, thậm chí, không gian thờ cúng của nhiều ngôi đình, đền được đặt trên gác của các ngôi nhà như trường hợp đình Trung Yên, thờ vị tiến sĩ triều Mạc. Điều này giúp người dân đi chợ, ra phố buôn bán có thể lên ngay đền, vào chùa và ngược lại.

 

Cho đến nay, đây vẫn là khu buôn bán nhộn nhịp nhất Hà Nội. Tuyến phố đi bộ cũng được mở tại đây. Hiện nay, một số phố vẫn còn được sảm phẩm truyền thống như  các phố Hàng Mã, Hàng Tre, Hàng Thiếc, Thuốc Bắc… một số phố tuy không giữ nghề truyền thống nhưng cũng tập trung chuyên bán một loại hàng hóa như phố Hàng Quạt bán đồ thờ, phố Hàng Buồm bán bánh kẹo, phố Mã Mây chuyên dịch vụ du lịch… Du khách mới đến Hà Nội, dạo qua khu phố cổ - phố nghề sẽ thấy được nét khác biệt giữa Hà Nội và các Thủ đô khác mà du khách đã đi qua.

 

ĐIỂM ĐẾN HẤP DẪN

 

Ngày nay, khu phố cổ đang tận dụng cơ hội phát triển kinh tế và thu hút nhiều khách du lịch khắp nơi trên thế giới thăm quan. Nhiều người nước ngoài lần đầu tiên tới phố cổ Hà Nội cảm thấy không thoải mái thậm chí còn lo lắng sợ hãi khi lạc chân vào những dãy phố mang tên na ná, nằm ngang dọc, lộn xộn với hàng trục cửa hàng bán những sản phẩm cùng chủng loại, những hàng ăn hai bên đường tấp nập kẻ vào người ra, hay hòa vào dòng người và xe cộ đi lại như mắc cửi. Nhưng rồi cảm giác đó dần dần qua đi, thay vào đó là sự yêu mến da diết khi họ nhận ra cuộc sống của con người Hà Nội đầy náo nhiệt, đầy sức sống, không ngừng chuyển động nhưng cũng rất nên thơ… Phố cổ trong mắt họ là những khi đã tìm được một chỗ “đậu” bạn có thể ở đó cả ngày chỉ để ngắm nhìn mọi hoạt động diễn ra. Điều thích thú nhất trên phố cổ là ngồi ở những nhà hàng hay quán cà phê trên tầng hai hoặc ba mà ngắm nhìn dòng người, xe cộ, những ngôi nhà có mái hiên với những chú chim hót trong lồng và sinh hoạt của những gia đình quanh đó… Trong cuốn sách “Những con rồng trên mái nhà - một năm ở Việt Nam” nhà văn Carol Howland còn nhận xét: “Đi bộ ở Hà Nội 36 phố phường giống như len lỏi tìm đường đi trong một bát mì.” Theo cảm nhận của Carol, mặc dù 7 thế kỷ đã đi qua, nhưng mỗi con phố dường như vẫn mang đậm nét của một làng nghề, nơi mà cuộc sống mang tính cộng đồng cao và nghề truyền thống được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Người nước ngoài đến với Hà Nội như bị cuốn vào một xứ sở bất tận của các món ăn, từ món ăn truyền thống của Việt Nam như bún chả, phở, cháo cá, bún cá…

 

  Người Hà Nội vẫn gắn bó với lịch sử và di sản của thành phố hiện đang dần bị xuống cấp do bối cảnh nền kinh tế đang trên đà phát triển. Để bảo tồn di sản của khu phố cổ, từ năm 1995 Bộ Xây dựng đã ra quyết định về nguyên tắc bảo tồn và trùng tu khu phố cổ. Và trong tháng 7 năm 2011 Đề án dự án giãn dân phố cổ Hoàn Kiếm tại khu đô thị mới Việt Hưng (quận Long Biên) bắt đầu được triển khai. Theo báo cáo của UBND quận Hoàn Kiếm, Đề án giãn dân phố cổ được chia làm nhiều giai đoạn, trong giai đoạn 1, với khu đất có diện tích 11,12 ha tại khu đô thị mới Việt Hưng, sẽ nghiên cứu các đề xuất những giải pháp cơ bản để di chuyển khoảng 1.800 hộ dân (khoảng 7.200 nhân khẩu) đang sống trong các di tích, trường học, công sở, số nhà đông hộ và các hộ dân tự nguyện di chuyển sang định cư. Dự kiến sau khi bổ xung, Đề án giãn dân phố cổ tại quận Hoàn Kiếm sẽ được Ban cán sự Đảng UBND Thành phố hoàn chỉnh để trình Thường trực Thành ủy xem xét, cho ý kiến chỉ đạo và UBND Thành phố phê duyệt trong tháng 8/2011. Hy vọng với những kế hoạch nhằm lưu giữ và bảo tồn, phố cổ Hà Nội mãi mãi mang tới cho Hà Nội nhiều nét tính cách, nhiều nét quyến rũ, khiến cho nó trở nên sống động và gợi nhắc tâm trí mỗi người rằng họ đang sống trong một thành phố năng động thực sự, nơi người dân hối hả vì cuộc sống hàng ngày, rồi âm thanh, mùi vị và những gì mắt ta nhìn thấy, tất cả đều sinh động lạ thường. Để Hà Nội, đúng như nhiều người nhận xét nó rất đẹp với nhiều cây xanh, hồ nước… trông như thể thiên nhiên như muốn chiếm lại diện tích cho riêng mình trong thành phố.

 

Theo Tạp chí Truyền hình Hà Nội

Bình luận