|| Phố phường Hà Nội Thứ 7, 20/07/2013 10:20 GMT+7

Phố Kim Mã

Phố Kim Mã dài 2.57 km từ ngã ba với phố Tây Sơn - Nguyễn Thái Học kéo dài đến phố Cầu Giấy ở ngã ba Voi Phục. Phố Kim Mã trước còn gọi là Tàu Mã hay Mã Trại. Sở dĩ có tên gọi như vậy vì vào thời Lý - Trần nơi đây được dùng làm nơi nuôi ngựa của triều đình. Thời Pháp thuộc chỉ có tên gọi đoạn đầu phố đến chùa Kim Sơn (ở ngã ba với phố Giang Văn Minh là phố Tám Mái). Sau hòa bình (1954) mới nối thêm đoạn từ ngã ba chùa Kim Sơn với đoạn cuối phố Tây Sơn vào.

 hanoivanhien pho-kim-ma-news
Đường phố Kim Mã

Phố này trước còn nhỏ hẹp, dân cư thưa thớt, đoạn cuối phố những năm 1980 mới có nhà cửa xây nối liền. Kim Mã ngày nay đã trở thành phố lớn với những ngôi nhà cao tầng san sát, hàng quán buôn bán tấp nập ngày đêm.

Tuy mang dáng dấp của khu phố hiện đại, phố Kim Mã ngày nay vẫn lưu giữ được nhiều di tích lịch sử nổi tiếng của Hà Nội, như chùa Kim Sơn. Xưa kia, vùng này là một bãi chiến trường trong chiến dịch Đống Đa lịch sử năm 1789. Nhiều nghĩa quân Tây Sơn chết trận được táng tại đây. Vì vậy hàng năm cứ vào ngày mùng 5 tháng giêng âm lịch (còn gọi là ngày giỗ trận) chùa Kim Sơn lại tổ chức tế vong hồn tướng sĩ Tây Sơn chết trong trận Đống Đa lịch sử như một lời tri ân những người đã mất.

 

 hanoivanhien pho-kim-ma-news
Chùa Kim Sơn nằm trên phố Kim Mã

Nằm trên phố Kim Mã ngày nay còn có ngôi đình mang tên làng cổ Kim Mã đó là đình Kim Mã. Đình Kim Mã được xây dựng vào thế kỉ XI thờ ba vị thành hoàng: Bố Cái đại vương Phùng Hưng, Linh Lang đại vương và Hoàng Phúc Trung.

Bố Cái đại vương (tức Phùng Hưng) được dân gian ca tụng có sức khỏe hơn người: vật nổi trâu, đánh được hổ. Vào thời Đại Lịch (766-779), ông phất cờ khởi nghĩa chống lại sự đô hộ của nhà Đường ở Tống Bình (Hà Nội ngày nay), làm chủ đất Đường Lâm rồi đánh chiếm cả một vùng rộng lớn trong vùng. Sau khi mất, con trai ông là Phùng An nối ngôi, tôn cha là Bố Cái đại vương và xây lăng mộ ở phía Tây phủ thành Tống Bình, nay ở đầu phố Giảng Võ.

Linh Lang đại vương (tức Hoàng Lang) là nhân vật được thần linh hóa theo nhân vật lịch sử hoàng tử Hoàng Chân - người đã hi sinh anh dũng trong cuộc chiến chống Tống ở bờ sông Như Nguyệt năm 1077.

Theo truyền thuyết, ông là con trai vua Lý Thánh Tông và bà Hạo Nương. Khi quân Tống xâm lược đất nước, Linh Lang liền xin cấp một cỗ voi và một cây cờ hồng để đi dẹp giặc và đã đại thắng. Vua cha muốn nhường ngôi nhưng ông không nhận chỉ xin về quê mẹ ở Thị Trại (sau đổi thành Thủ Lệ). Khi vua cha tới thăm, Linh Lang thưa: “Thần vốn là con của Long Quân, vì thấy thế nước nguy nan nên vâng mệnh trời, thác xuống hoàng gia để giúp nước. Nay, giặc đã dẹp xong, thần xin trở lại Thủy quốc”. Nói rồi, chàng biến thành con rắn dài hơn trăm trượng, lao thẳng xuống Hồ Tây biến mất.

Hoàng Phúc Trung là là người có nhiều công lớn trong việc khai khẩn vùng đất ở phía Tây thành Thăng Long dựng nên 13 làng trại còn gọi là Thập tam trại.

Đình Kim Mã mang đậm nét kiến trúc thời Lý - Trần, là ngôi đình cổ với hàng nghìn năm tuổi. Cổng đình đi vào là sân đình với hai bên trái và phải là hai dãy dải trụ. Đại đình nằm ở sân sau được xây dựng theo hình chữ nhật, hai đầu hồi có hai cột trụ treo câu đối. Nóc đình đắp đôi rồng chầu mặt trăng, trong đình có bệ thờ long ngai thành hoàng làng.

Chứng kiến bao thăng trầm thời gian, bao biến cố lịch sử đình Kim Mã vẫn lưu giữ được nhiều di vật quý giá: một sắc phong thần cho Phùng Hưng của triều đại Tây Sơn, một cửa võng có niên đại thế kỉ 19 được chạm khắc tỉ mỉ những đề tài: rồng chầu mặt trời, rồng cuốn thủy, tứ linh, văn mây, một sạp thờ kiểu chân quỳ dạ cá có giá trị thẩm mĩ cao. Ngoài ra còn có tấm bia “Trùng tu nội bình di ký” năm 1875.

Ngoài hai di tích lịch sử trên, đầu phố xưa còn có một cửa ô nổi tiếng của Hà Nội đó là ô Thanh Bảo. Ô Thanh Bảo là một trong 21 cửa ô của Hà Nội, nằm ở phía Tây thành Thăng Long. Xưa kia, cửa ô chính là cửa của thành đất bao quanh kinh thành. Ra vào kinh thành phải qua các cửa ô. Ban đêm tại các cửa ô đều có tuần phiên canh gác, kiểm soát việc ra vào. Cùng với quá trình đô thị hóa nhiều cửa ô của Hà Nội đã trở thành phố xá. Giống như nhiều cửa ô khác ô Thanh Bảo trên phố Kim Mã ngày nay chỉ còn lại trong kí ức người Hà Nội.

Kim Mã là một phố lớn của Hà Nội, sầm uất bán buôn, người xe qua lại tấp nập ngày đêm. Trong cảnh xô bồ của phố phường đô thị, phố Kim Mã vẫn giữ được vẻ đẹp lãng mạn, lên thơ mà ít con phố nào của Hà Nội có được.

 

 hanoivanhien pho-kim-ma-news
Hàng cây bằng lăng đẹp nhất Hà Nội

Tuy chỉ dài hơn 2 km nhưng phố Kim Mã có khá nhiều cây xanh. Ngay giữa dải phân cách những thân xà cừ cao vút phủ bóng khắp con đường. Hai bên đường, những hàng bằng lăng san sát như đan vào nhau. Vào hè, hoa bằng lăng nở nộ, cả khu phố ngập tràn sắc tím. Mùa thu, cây chuyển lá vàng, sang đông chỉ còn những thân cây khẳng khiu để rồi mùa xuân lại đâm ra những cành non mơn mởn, lấp lánh dưới ánh nắng mặt trời.

Có thể nói, mùa nào trong năm phố Kim Mã cũng có những nét đáng yêu và lãng mạn riêng của nó. Vì vậy đây được coi là địa điểm lý tưởng để những đôi uyên ương hẹn hò, chụp ảnh cưới lưu lại những bức hình kỉ niệm đáng dấu thời khắc quan trọng của cuộc đời.

Bình luận