|| Danh nhân Thăng Long Thứ 7, 20/07/2013 1:54 GMT+7

Nhà thơ lớn Tố Hữu với Thủ đô Hà Nội

Gần như cả cuộc đời, Tố Hữu tham gia hoạt động cách mạng, làm thơ, sinh sống ở Hà Nội. Thơ có nhan đề trực tiếp về Hà Nội không nhiều nhưng thơ nói về Hà Nội-Thủ đô-trái tim của đất nước thì lại lan tỏa trong sáng tác suốt đời thơ. 
Với phong cách nghệ thuật độc đáo mang cảm quan lịch sử mạnh mẽ, nhà thơ có tầm cảm nhận vĩ mô thể hiện Hà Nội trong các mối quan hệ hữu cơ đa chiều về không gian và thời gian

Nhà thơ “bay nhảy” “trong lòng Hà Nội” và từ Hà Nội: Ta xông lên trời với pháo thăng thiên / Bay bay lên, hỡi đôi cánh thần tiên / Đôi cánh mở của đất trời giải phóng! Nhưng rồi Hà Nội đã phải tự xẻ thịt da, “tiêu thổ kháng chiến”, như thắp lên ngọn lửa thần quyết chiến, quyết thắng “Ngày mai về lại Thủ đô / Ngày mai sống lại từng mô đất này” với hy vọng cùng cả nước “Ngày mai xanh lại rừng cây / Ngày mai lại đẹp hơn rày, hơn xưa”). Đã nhiều lần trong kháng chiến, Tố Hữu nhấn mạnh vai trò đầu não, vai trò trung tâm quốc gia của Hà Nội.

quangninh24h nha-tho-lon-to-huu-voi-thu-do-ha-noi-news


Tố Hữu

Thời chống Mỹ, Hà Nội cùng cả nước Ra trận. Khát vọng độc lập, tự do, mong muốn thống nhất đất nước là tình cảm và ý chí mãnh liệt của con người Việt Nam Miền Nam là “nỗi niềm nhức nhối tim gan” không của riêng nhà thơ. Tố Hữu đã nói hộ cho hàng chục triệu tấm lòng với nỗi đau da diết: “Hà Nội đau, tim ở Huế, Sài Gòn!”  tình sẻ chia thiết tha từ bó “hoa đỏ” chiến công đất Ngọc Hà: “Xin thơm khắp Miền Nam, Miền Bắc” cũng như ước vọng cháy bỏng với “hùng khí Thủ đô”: “Sài Gòn ơi, Huế ơi xin đợi / Tái hợp huy hồng, cả nước non”.

Kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ trong suốt 30 năm là dấu son đỏ chói lọi trong lịch sử dân tộc. Cuộc đối đầu lịch sử với hai đế quốc hùng cường bậc nhất thế giới là một số phận tất yếu của Việt Nam. Kỳ tích ấy đã được ghi rõ trong thơ Tố Hữu: “… Ấm lòng Hà Nội / Đường Điện Biên tự hào tên gọi / Hai lần vang dội chiến công / Trên đất, trên không”.

Với Tố Hữu, nhà thơ viết cụ thể hơn:

Lịch sử muốn bay cúi đầu tội lỗi

Dưới gươm thiêng hùng khí Thủ đô

Cả bốn biển hoan hô Hà Nội

Pháo đài bay rụng đỏ mặt hồ

(Việt Nam-máu và hoa)

Một ngẫu nhiên kỳ thú: xác máy bay B52 rơi ngay trên đất làng hoa Ngọc Hà. Đó chính là máu và hoa. Bài thơ cũng nêu lên một định nghĩa chính xác và lý thú: Hà Nội là Việt Nam. Thủ đô là trái tim của bà mẹ Tổ quốc-Hà Nội là sức sống và cũng là nguồn sức mạnh cho cả dân tộc. Đã có thời, trong mối quan hệ chiến đấu với toàn cầu, Việt Nam có tầm quan trọng đặc biệt giữa hai phe, hai trận tuyến, hai cực đối đầu.

Hà Nội mang tính biểu trưng cao trong thơ Tố Hữu. Chính vì vậy, nhà thơ đã tự hào đầy khiêm tốn khi Thủ đô mang về vòng nguyệt quế đầy vinh quang:

Vui thế hôm nay ngày mở hội

Bốn phương đưa bạn tới cùng ta

Tự hào thay, trái tim Hà Nội

Phải đây đường lịch sử ghé qua?

Vui thế, hôm nay…

Trong bản hùng ca Việt Nam máu và hoa mùa xuân năm 1973, sau khi Hiệp định Pari về chấm dứt chiến tranh được ký kết, nhà thơ đặt câu hỏi mà cũng là hy vọng Việt Nam ơi, máu và hoa ấy / Có đủ mai sau thắm những ngày. Như quy luật của cuộc sống, máu đỏ đã nở thành hoa rực rỡ. Ước mơ dần biến thành hiện thực như ngày nào Tố Hữu thổi hồn vào câu thơ: “Ngọc Hà em! Lộng lẫy hoa tươi”. Hương thơm Hà Nội sau chiến tranh và thời kỳ đổi mới đã tỏa khắp bốn phương. Thêm một lần “Cả bốn biển hoan hô Hà Nội”. Ngày 27-10-2009 vừa qua, Hà Nội đã kỷ niệm 10 năm được trao tặng danh hiệu Thành phố vì Hòa Bình-một ghi nhận mới của cộng đồng quốc tế thời kỳ hội nhập.

Hà Nội với lịch sử dân tộc: Nghìn năm Hà Nội vẫn duyên thầm

Với cảm quan lịch sử mạnh mẽ, Hà Nội với Tố Hữu thường được thể hiện với chiều sâu thời gian trong quá trình dựng nước và giữ nước. Hà Nội là phông nền lịch sử, Hà Nội cũng là chủ thể lịch sử.

Với Tố Hữu, hầu như mọi sự kiện lịch sử qua Hà Nội-Việt Nam luôn đi với “những đôi hài vạn dặm”. Niềm vui giải phóng gửi đi một thông điệp với “đôi cánh thần tiên”: “Vui quá đêm nay /Ta nhảy ta bay / Trong lòng Hà Nội… Ta đi tới biết đâu là tuyệt đích”. Đó là niềm Vui bất tuyệt của cả một dân tộc thoát khỏi kiếp nô lệ, của cả một đất nước ra Tuyên ngôn độc lập.

Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp cũng là chiến công kỳ vĩ được ghi vào trang sử vàng của dân tộc có truyền thống chống ngoại xâm. Kết thúc Lại về là những vần thơ lộng lẫy sắc màu với cờ đỏ, sao vàng, hòa xanh thắm của nước  cùng với một màu bao trùm kỳ ảo: “màu thời gian” của nghìn năm: “Hồ Gươm xanh thắm quanh bờ / Thiên thu hồn nước mong chờ bấy nay”.

Thời chống Mỹ, cả một thế hệ thi sĩ-chiến sĩ được khơi dậy mạnh mẽ ý thức tự hào dân tộc và suy tưởng lịch sử cùng nhà thơ tiên phong Tố Hữu. Theo thiên hướng khái quát, với Tố Hữu, các sự vật, hiện tượng sự kiện thường được lựa chọn một cách tiêu biểu và mang tính biểu tượng, ẩn dụ cao. Trong Tuổi 25, có rất nhiều minh chứng: Trường Sơn, Bạch Đằng, Cửu Long điều mang “linh hồn ta, từ bốn nghìn năm”. Cũng như thế, sông Hồng cũng không chỉ còn mang ý nghĩa miêu tả mà lại còn mang tính đa nghĩa: “Những sông Thương bên đục bên trong / Chảy về xuôi, càng đẹp xanh dòng / Lịch sử vẫn một sông Hồng vĩ đại”. Cũng vậy, cái chợ trong dòng thời gian lịch sử hiện tại và tương lai được trìu tượng hóa cũng là lý tưởng hóa trong cảm hứng và phê phán và ca ngợi: “Phải đâu nhốn nháo chợ trời / Đồng Xuân ơi, đến chưa thời Đồng Xuân?”.

Cho đến sau này, với Đêm xuân 85 vào khuya Hà Nội. Lăng vẫn là nơi kết tụ lịch sử: “Bốn nghìn năm, bốn mươi năm/ Tỏa quanh nơi Bác đang nằm, hào quang…”. Tố Hữu làm toát lên cái cốt cách, thần thái Hà Nội, người Hà Nội, cảnh Hà Nội mà cũng chính là một phẩm chất nổi bật: “linh thiêng và hào hoa”. Nhà thơ khai thác sâu vào truyền thống văn minh, văn hiến nghìn năm của Thăng Long-Đông Đô-Hà Nội.

Hà Nội hào hùng với Bồ Đề “sấm vang, chớp giật”, với Đống Đa chất đống xác thù, với sông Hồng nhuộm máu xâm lăng. Hà Nội đã tự đốt mình ngày Toàn quốc kháng chiến để chống Pháp, đã hạ gục “Pháo đài bay”-cũng là hạ nhục siêu cường Mỹ trong 12 ngày đêm cuối tháng 12-1972: “… lịch sử chạy nhanh trên đường thép” rực lửa! Có gì đấy thật linh thiêng trong sâu thẳm tâm hồn Việt Nam: “Dưới gươm thiêng hùng khí Thủ đô” mọi tội ác dù man rợ đến mấy cũng phải đền tội.

Tố Hữu đã có cảm nhận như thế khi viết những dòng thơ tưởng niệm đầy thành kính: “Đền Quán Thánh vẫn uy nghi tượng đồng Trấn Vũ… Nghìn năm qua, đất nước bao lần lừng lẫy chiến công/ Dân tộc anh hùng. Rạng rỡ Thăng Long”. Có nỗi niềm, hồi ức như mơ hồ, huyền ảo, nhuốm nước và máu khi nhàn ngoạn trong một khung cảnh thấm đậm màu “xanh thắm” tâm linh:

Ngát bụi trần, tìm gió mát Hồ Tây

Màn sương lãng đãng nước cùng mây

Nhớ ngàn xưa Trưng Vương đầu voi lẫm liệt

Trận Nghi Tàm, song Dâm Đàm đỏ huyết

Tố Hữu thường đặc tả hoa khi viết về Hà Nội (hoa Ngọc Hà, Nhật Tân…) cũng như về đất nước. Hoa có rất nhiều nghĩa: hoa thiên nhiên, hoa tâm hồn và hoa biểu tượng… Người là hoa và ngược lại: “Nhớ nghe hoa/ Người quét rác/Đêm qua”. Chỉ trong một câu thơ này mà có cả “hoa thật” (hoa Ngọc Hà), có cả “hoa-người” (người gánh hàng hoa, người nghe-hoa) và có cả “hoa đời”: cái đẹp, cái tốt (“hoa” đối lập với “rác”). Song đó cũng chưa phải là tất cả. Hoa của nhà thơ bao giờ cũng gắn với hương: “Hương bay xa/Thơm ngát/Đường ta”. Hương tỏa trên “đường ta” tức đường đi, cũng là đường đời, lại cũng là đường lối (Đường của ta đi, đến mọi người). Hoa Ngọc Hà “thơm khắp Miền Nam, Miền Bắc”. Đó chính là “hoa lửa” có sức mạnh làm tan băng giá ở “nhiều nơi còn lạnh lắm” một thời: “Ước gì mang ít hoa xuân sớm/Gửi bạn gần xa bớt nỗi hàn”.

Hà Nội hiện lên trong thơ với vẻ đẹp kiêu sa: hào hùng và duyên dáng, thiêng liêng mà thắm thiết dưới ngòi bút tài hoa của nhà thơ Tố Hữu. Nhà thơ đã gửi gắm vào Hà Nội bao cảm xúc thân thương và thán phục, tự hào với tất cả tình yêu, tâm huyết và nghệ thuật bậc thầy.

 

Bình luận