|| Lễ hội truyền thống Thứ sáu, 19/07/2013 23:59 GMT+7

Hội Gióng Một Sinh Hoạt Văn Hóa Dân Gian Đặc Sắc

Hội Gióng thực sự có sức thu hút kỳ diệu trong việc hoàn thiện nhân cách con người dân gian từng ghi nhận bằng câu ca dao: 

Ai ơi mùng chín tháng tư
Không đi Hội gióng cũng hư mất người
 
Không chỉ lưu truyền trong dân gian Việt Nam, từ lâu Hội Gióng đã có sức lan toả thu hút nhiều học giả quốc tế nổi tiếng. Đuy-mu-chi-ê, một nhà nghiên cứu người Pháp cuối thế kỷ XIX đã mô tả Hội Gióng: “Điều đập ngay vào nhận thức của người quan sát phương Tây, giữa các nghi thức thành tín hoàn toàn có tinh chất dân sự là vẻ cao cả của cuộc hành lễ”.*

Sự hấp dẫn của Hội Gióng trước hết phải kể đến ý nghĩa giáo dục lòng yêu nước, truyền thống võ công, ý chí quật cường và khát vọng độc lập, tự do của dân tộc mà Ông Gióng là biểu tượng đã được Cao Bá Quát diễn tả trong hai vế đối:
Đánh giặc lên ba hiềm đã muộn
Cưỡi chín tầng mây giận chưa cao
 
Quả thật, Hội Gióng đã mô phỏng một cách sinh động và khoa học diễn biến các trận đấu của Ông Gióng và nhân dân ta với giặc Ân. Thông qua đó có thể nhận thức được nhiều điều, không chỉ về các hình thức chiến tranh bộ lạc thời cổ xưa mà còn gợi liên tưởng thú vị tới bản chất tất thắng của cuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện trong sự nghiệp giải phóng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay.
 
 

quangninh24h hoi-giong-mot-sinh-hoat-van-hoa-dan-gian-dac-sac-news

Dân làng Phù Đổng cùng nhau chuẩn bị cho ngày hội Gióng. Ảnh: Trần Văn Bộ.

 

Để biểu đạt những ý tưởng và triết lý dân gian, Hội Gióng có dàn vai diễn hết sức phong phú và độc đáo. Đó là các ông “ Hiệu “, hệ thống tướng lĩnh của Ông Gióng: “ Phù Giá“, đội quân chính quy ; các “ Cô Tướng “, tượng trưng các đạo quân xâm lược; Phường “Ải Lao “, trong đó có “Ông Hổ “,đội quân tổng hợp; “ Làng áo đỏ “, đội quân trinh sát nhỏ tuổi; “ Làng áo đen “,đội dân binh v.v… Có thể ví Hội Gióng là một kịch trường dân gian rộng lớn với hàng trăm vai diễn tiến hành theo một kịch bản đã được chuẩn hoá. Cũng như các đạo cụ, y phục, mỗi một chương mục, mỗi một vai diễn đều chứa đựng những ý nghĩa hết sức sâu sắc.

Thí dụ, “ Rước khám đường “ là trinh sát giặc; “Rước nước “ là để tôi luyện khí giới trước khi xuất quân; “ Rước Đống Đàm “ là đi đàm phán kêu gọi hoà bình; Rước Trận Soi Bia “ là mô phỏng cách điệu trận đánh ác liệt. Trong trận này, roi sắt gẫy, ông Gióng phải dùng tre đằng ngà, một vũ khí tượng trưng sức mạnh nội lực cuả dân tộc. Với chiến thắng huy hoàng của Ông Gióng, “ Trận Soi Bia “ là chiếc bia soi muôn đời đối với những kẻ nào muốn nhòm ngó đất nước ta.

Lại như lá cờ phướn màu đỏ mà trên đó cao viết chữ “ Lệnh “ tôn nghiêm cùng với các động tác múa cờ Lệnh của ông Hiệu Cờ (vai diễn tượng trưng Ông Gióng ) là biểu đạt một số quan điểm cơ bản của phép luỵện quân cùng phương pháp tác chiến để giành thắng lợi. Đó là “ Quân lệnh phải nghiêm minh “ “ Binh pháp phải mưu lược sáng tạo “(Múa cờ thuận và múa cờ nghịch ).

Còn như phù giá ngoại (đội hình có tới 120 người ) là những vai diễn đóng khố, cởi trần, đầu đội mũ có hình quả dưa, trên có đính chín con rồng nhỏ, tượng trưng cho Đất, vai đeo một túi “ bán nguyệt “ có hình nửa vầng trăng, tượng trưng cho Trời, tay cầm chiếc quạt giấy màu nâu khắc cụp, khắc xòe theo khẩu lệnh của các ông “Xướng “ và “ Xuất “, tượng trưng cho một loại vũ khí có sức biến ảo khôn lường. Tất cả hoà quyện trong vai diễn Phù Giá làm nổi rõ sức mạnh vô địch khi người chiến binh được thấm nhuần hào khí thiêng của đất trời quê hương và được trang bị thích hợp.

Trong lẽ hội có 28 cô gái trẻ đóng vai tướng giặc, tượng trưng cho 28 đạo quân xâm lược nhà Ân. Chọn phái đẹp đóng vai tướng giặc, phải chăng Hội Gióng muốn nhác nhở: Hãy thận trọng khi đánh gia kẻ thù.

Còn các màn rước lễ “ Kén tướng “, “ Kén Phù Giá “, và màn diễn “ Săn hổ, bắt hổ, giúp hổ hoá thân “, có thể suy ngẫm về quan điểm thảm mỹ và đạo lý ứng xử truyền thống v.v …

Hội Gióng chính thống được tổ chức hàng năm vào hai ngày mùng 8 và mùng 9 tháng 4 âm lịch tại xã Phù Đổng, huỵen Gia Lâm, thành phố Hà Nội, nơi sinh ra người anh hùng huyền thoại “ Phù Đổng Thiên Vương “

Phấn khởi trước việc nhà nước vừa hoàn thành đợt I trùng tu cụm di tích Đền Gióng và khánh thành chiếc cầu “ Phù Đổng “ bắc qua sông Đuống cùng con đường quốc lộ 1A đi qua địa phận xã, trong không khí thi đua xây dựng quê hương giầu về kinh tế, mạnh về chính trị an ninh, đẹp về văn hoá, cao về trí tuệ, và với ý thức trách nhiệmbảo tồn một di sản văn hoá quý, nhân dân Phù Đổng cùng nhân dân các địa phương có lien quan sự tích Gióng, đang gấp rút chuẩn bị cho lễ Hội Gióng năm Tân Tỵ đúng với các nghi thức truyền thống. Được sự đồng ý của các cấp có thẩm quyền, Ban chỉ đạo lễ Hội Gióng mà lòng cốt là các cụ trong Ban bảo vệ di tích đã họp với các già làng, trưởng thôn, trưởng xóm rà xét chương trình, tiên hành bình chọn các vai diễn. Những ai được bình chọn làm “Công việc nhà Thánh “đều là những người có tâm đức, phẩm hạnh …

Hy vọng Hội Gióng đầu tiên của Thiên Niên Kỷ mới sẽ diễn ra hoành tráng, ấn tượng, xứng đáng với tầm vóc của người anh hùng huyền thoại:
“ Nhớ xưa Thánh Gióng tích này
Uy danh lừng lẫy đến nay còn truyền”
 
Văn hóa Việt Nam tổng hợp 1989-1995
Ban VHVN TW -1989 (Trang 360)
Bùi Đắc Ngôn
Bình luận

Tin cũ hơn: